حجم این بازار با رشد ۲.۹۴ درصدی به ۱.۳۸ میلیارد لیتر رسیده که نشاندهنده تحکیم تقاضای پایدار این روانکار در منطقه است. این رشد، همسو با روند احیای اقتصادی پساکرونا و توسعه پروژههای کلان زیرساختی در کشورهایی مانند عربستان سعودی تحت «چشمانداز ۲۰۳۰» بوده است.
در نقشه مصرف روغنموتور در منطقه خاورمیانه، ایران کماکان با سهم حدود ۳۸ درصدی، پیشتاز بیرقابت بازار است. این موقعیت، حاصل ترکیبی از ناوگان خودرویی بسیار بزرگ، صنعتخودرو داخلی پویا (با رشد ۱۹ درصدی تولید در سال ۲۰۲۲) و مصرف در بخشهای مختلف است. پس از ایران، بازار عربستان سعودی (بهعنوان بزرگترین بازار روانکارها در منطقه) و اماراتمتحدهعربی قرار دارند.
محرکهای کلان ارتقای کیفیت؛ از فشار فناوری تا توجه به پایداری
کیفیت روغنموتور در بازار خاورمیانه تحتتاثیر سه نیروی محرک اصلی در حال دگرگونی است؛ نخست اینکه، همگام با روند اروپا و آمریکای شمالی، الزامات کاهش آلایندگی و افزایش بازدهی سوخت، خودروسازان را بهسمت طراحی موتورهایی با فناوری پیشرفتهتر سوق داده است. این موتورهای جدید به روغنهایی با ویسکوزیته پایینتر (مانند ۰W-۲۰، ۵W-۳۰)، پایداری حرارتی بهتر و عمر کاری طولانیتر نیاز دارند. چنین مشخصاتی عمدتا فقط با فرمولاسیونهای سنتتیک پیشرفته قابل دستیابی است. در نتیجه، تقاضا برای این دسته از روانکارها حتی در سایر بازارهای منطقه، روندی صعودی دارد.
دوم اینکه، پایداری محیطزیست بسیار اهمیت پیدا کرده؛ اگرچه این جریان هنوز در مراحل ابتدایی است، اما نشانههایی از توجه به روانکارهای زیست تخریبپذیر و بازتصفیهشده (Re-refined) در بخشهای صنعتی حساس و پروژههای سبز دیده میشود. مفهوم «اقتصاد چرخشی» بهتدریج درحال نفوذ به زنجیره ارزش روانکارهاست.
سوم اینکه، در بازار خاورمیانه نیاز جدی به حفظ بهرهوری ناوگان حملونقل وجود دارد. با توجه به اینکه پیشبینی میشود ناوگان خودرو خاورمیانه برای ۱۵ تا ۲۰ سال آینده هنوز به موتورهای احتراقداخلی متکی باشد، نوآوری به بهینهسازی کیفیت روغنهای متعارف نیز متمرکز است. توسعه افزودنیهای مدرن برای محافظت بهتر از قطعات در برابر سایش و رسوب، یک حوزه رقابتی مهم میان تولیدکنندگان است.
رقابت جهانی نفت و تاثیر آن بر کیفیت پایه روغن
تحولات ژئوپلیتیک بازار نفت خام، تاثیری مستقیم و نامحسوس روی کیفیت روغنموتور در خاورمیانه گذاشته است. در سالهای اخیر، تولیدکنندگان عمده منطقه مانند عربستان سعودی و امارات، با کاهش سهم بازار خود در آسیا به نفع نفت خام ارزانتر روسیه و آمریکا مواجه شدند.
این واقعیت، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای این کشورها ایجاد میکند تا ارزش افزوده محصولات پالایشی خود از جمله روغن پایه (Base Oil) را افزایش دهند. برای رقابت موثر در بازارهای صادراتی مانند چین و هند و همچنین تامین نیاز داخلی، تمرکز روی تولید روغن پایه با کیفیت بالا (مانند گروههای III و III+) و با قیمت رقابتی تشدید شده است.
پروژههای ارتقای پالایشگاهی مانند پروژه عظیم FRW در یکی از پالایشگاههای ایران، نمونهای از این تلاشها برای تولید پارافین و روغن پایه با کیفیتتر در خود منطقه است. این تحولات در بلندمدت، دسترسی بهتر و مقرون بهصرفهتر به ماده اولیه باکیفیت را برای تولیدکنندگان روغنموتور در خاورمیانه فراهم کرده و چرخه مثبتی برای ارتقای کیفیت محصول نهایی ایجاد میکند.
تغییر فنی روغنموتورها در بازار خاورمیانه
یکی از بارزترین تحولات فنی روغنموتور در بازار خاورمیانه طی سال ۲۰۲۵، تغییر چشمگیر در گریدهای ویسکوزیته توصیهشده در بازار خاورمیانه است. اگرچه هنوز گریدهایی مانند ۲۰W-۵۰ در برخی بازارهای سنتیتر وجود دارند، اما روند غالب بهسمت روغنهای کمویسکوزیته و چند درجه (Multi-grade) در حرکت است. دلیل این تحول را باید در فناوری موتور خودروهای جدیدی دید که به بازار خاورمیانه رسیدند.
تقابل تولید متداول و نوآوری
صنعت روغنموتور خاورمیانه در آستانه تحولی کیفی قرار دارد؛ اما با موانع و چالشهایی نیز روبهرو است؛ نخستین چالش بحث قیمت است. نرخ بالاتر روغنهای سنتتیک و زیست پایه نسبت به انواع معدنی (مینرال)، هنوز یک مانع اصلی برای پذیرش گسترده در بین مصرفکنندگان عمومی و ناوگانهای بزرگ خودرو است. معضل دوم، سرعت پذیرش فناوریهای جدید و استانداردهای کیفی است که در بخشهای مختلف منطقه یکسان نیست.
بازار خودروهای مدرن مانند قطر و اماراتمتحدهعربی ممکن است سریعتر با استانداردهای جهانی هماهنگ شوند؛ درحالی که بازارهای بزرگتر و سنتیتر ممکن است این گذار را با سرعت کمتری طی کنند. بازار خاورمیانه شاهد رقابت فشرده بین برندهای بینالمللی (مانند شِل، کاسترول، توتال) و تولیدکنندگان قدرتمند منطقهای است. این رقابت علاوهبر قیمت، ابعاد نوآوری در فرمولاسیون، گواهینامههای کیفیت از خودروسازان (OEM Approval) و قدرت شبکه توزیع را در بر میگیرد.
پیشبینی میشود حجم بازار روغنموتور خودرو در خاورمیانه تا سال ۲۰۳۰ بهحدود ۱.۵۹ میلیارد لیتر برسد. با این حال، مهمتر از رشد کمّی، تغییر در ترکیب کیفی بازار خواهد بود. سهم روغنموتورهای سنتتیک و کمویسکوزیته بهطور پیوسته افزایش خواهد یافت. همزمان، سرمایهگذاری در فناوریهای دیجیتال مانند هوش مصنوعی برای کنترل کیفیت و بهینهسازی فرمولها گسترش مییابد. موفقیت در این بازار پیچیده، تنها از آنِ بازیگرانی خواهد بود که بتوانند بین کیفیت جهانی، قیمت رقابتی و درک عمیق از نیازهای متنوع محلی تعادل برقرار کنند.
